کاشت و تکثیر گیاهان زینتی
کاربرد هورمونهای گیاهی
هورمون
هورمون به موادی اطلاق میشود که به مقدار بسیار ناچیز در یک اندام معین از گیاه بوجود میآید و در اندامهای دیگر استفاده میشود. با این تعریف شاید تصور شود که هورمونها صرفاً جزء مواد کاملاً درون ساز گیاه هستند، اما همواره اینطور نیست زیرا هورمونها هم در داخل اندامهای گیاهی و هم به شکل سینتتیک و شیمیایی در خارج ساخته میشوند و روی گیاه القا میشوند. بنابراین علی رغم اینکه یک تفاوت ناچیز بین این دو نحوه ساخت هورمون موجود است بیشترین تفاوت مربوط به اصطلاح انگلیسی است.
در فارسی هم موادی که بصورت طبیعی در گیاه ساخته میشوند و هم موادی که به صورت مصنوعی از خارج به گیاه القا میشوند را تحت عنوان هورمون میشناسند، اما در اصطلاح انگلیسی موادی را که بصورت طبیعی (در داخل گیاه) ساخته میشوندPlant Hormone و موادی که بطور مصنوعی (در خارج از گیاه)ساخته میشوند را تحت عنوانPlant Growth Regulators یعنی تنظیم کنندههای رشد گیاهی میشناسند. در تقسیم بندیهای خیلی قدیمیتر هورمونها بر حسب نوع قابلیت یا کاری که به عهده دارند، به پنج دسته تقسیم میشوند.
هورمونها
1- اکسینها Auxines
2- ژیبرلینها Giberellines
3- سیتوکینینها Cytokinines
4- بازدارندههای رشد Inhibitors
5- اتیلن Ethylene
اکسینها Auxines
عوامل موثر بر عملکرد هورمونها در روی گیاهان زینتی
غلظت Dosageهورمون مصرفی؛
سن فیزیولوژیکی گیاه
اکسینها جزء اولین گروه هورمونهای کشف شده هستند که وظایفی همچون تسریع در ریشهزایی گیاهان و ریزش گلهای اضافی درختان میوه را بر عهده دارند. مهمترین عاملی که روی عملکرد اکسینها تأثیر گذار بوده مقدار مصرف اکسین و یا غلظت هورمون مصرفی است. گاهی اوقات یک اکسین معین عامل رشد و تقسیم سلولی است. اما اگر همین ماده را در غلظت Dosage خیلی زیاد بکار بریم، باعث مرگ و از بین رفتن گیاه میشود. بنابراین در مصرف هورمونها مخصوصاً اکسینها غلظت مصرف اهمیت زیادی دارد. عامل دیگری که در روی عملکرد و یا وظیفه خاص اکسین اثر گذار است سن فیزیولوژیکی گیاه مورد استفاده است. بسته به اینکه گیاهان در چه مقطع سنی قرار گرفتهاند غلظت مصرفی اکسین و زمان القا آن به سن متغیر است و نتایج متفاوتی دارد. اما بطور کلی مهمترین وظایفی را که برای اکسینها میشناسیم عبارتند از :
تسریع در ریشه زایی گیاهان سخت ریشهزا 3000 ppm - 8000 ppm- مخصوصاً در سطوح بزرگ و واحدهای تولیدی بزرگ که سرعت ریشهدار شدن گیاه و زمان آن اهمیت دارد، مصرف و کاربرد اکسینها دارای جایگاه ویژهای است؛
عامل تُنُک کننده در محصولات سالآور- به این طریق باعث ریزش گلهای اضافی درختان میشود. مثلاً در درخت سیب حالت سالآوری وجود دارد. بدین صورت که در بعضی از سالها میوه زیاد تولید میکند و در سال دیگر محصول بسیار ناچیزی دارد. کاربرد اکسینها باعث میشود که در سالهای پر محصول تعداد گلهای قابل تبدیل به میوه کم شود و در نتیجه عملکرد گیاه در سالهای مختلف به شکل متعادلی نگه داشته شود.
ژیبرلینها Giberellines
مهمترین کاربرد ژیبرلینها GA
جایگزینی سرما در غدهها؛
جایگزینی سرما در بذر
دسته نسبتاً بزرگ از هورمونهای گیاهی ژیبرلینها هستند که در سالهای حدود 1940 شناخته شدند. کاربرد ژیبرلینها در باغبانی به درشت کردن حبههای انگور، وادار کردن غده یا پیاز برای گلدهی و جایگزینی سرما در بعضی از بذرهای گیاهان است. بهترین و پرمصرفترین جای مصرف GA در ژیبرلینها در Flowery culture است که غدهها و پیازها را به کمک سرما وادار به گلدهی میکنیم، بنابراین ژیبرلینها جایگزین سرما میشوند. با تیمار ژیبرلین دوره 3 تا 5 ماهه را که پیازها لازم دارند تا وارد مرحله گلدهی شوند را بسیار کوتاهتر میکنند.
وظیفه دیگر ژیبرلینها جایگزینی سرما در بعضی از بذرها میباشد. بعضی از بذرهای گیاهان زینتی نظیرانواع نسترنها نیازمند طی یک دوره سرما قبل از جوانهزنی هستند، لذا وقتی این بذرها را با GA که مخفف ژیبرلین اسید است تیمار کنیم آن را جایگزین یک دوره سرما کردهایم. لازم به ذکر است که تعداد ایزومرهای ژیبرلین خیلی زیاد است از GA1- GA47 شناخته شدهاند، و در کارخانجات مواد شیمیایی تولید می شوند اما GA3 کاربرد بیشتری دارد. مشخص کردن نوع هورمون و مقدار آن کار بسیار دقیق و ظریفی است که در آزمایشگاههای تخصصی با استفاده از دستگاه HPLC صورت میگیرد.
سیتوکینینها Cytokinines
سیتوکنینها دستهای از هورمونها هستند که وظایف خاص و بسیار تخصصی بر عهده دارند. سیتوکنینها وظایفی همچون کمک به تقسیم سلولی و جلوگیری از پیر شدن گلهای شاخه بریده را بر عهده دارند که کمیاب و گران قیمت بوده و دز مصرفی آنها کم است. نقش دیگر سیتوکنینها جلوگیری از پیر شدن گلهای شاخه بریده Cut flowers است. سیتوکنینها در محلول پاشیهای آبی و شیمیایی روی شاخههای بریده شده که برای مدت طولانی نگهداری میشوند، کاربرد بسیار خوبی دارند. انواع سیتوکنینها عبارتست از بنزیل آمینوپورین، زآتین و کینیتین.
بازدارندههای رشد Inhibitors
دسته چهارم از هورمونهای گیاهی بازدارندگان رشد هستند که نقش متضاد بقیه هورمونها را دارند.نقش سه دسته اول اکسینها، ژیبرلینها و سیتوکینینها در تشویق گیاه به رشد و نمو است ولی ایندسته نقش جلوگیری کننده در رشد را دارند. در گیاه بنت قنسول Euphorbia Pulcherrimaصورت میتوان از بازدارندهای مثل B9 استفاده کرد. گیاهان زینتی کاربرد خوب و بسیار اقتصادی دارند واستفاده از این بازدارندهها باعث میشود گیاهان کوتاه اما کامل از نظر ساختمان رشدی داشته باشیم. یک پا کوتاهی دستهای دیگر از مواد بازدارنده که در گیاهان زینتی استفاده میشوند آلار SADH است، گر چه در بعضی از مجامع جهانی منع شده است اما چون مورد استفاده آن برای گیاهان زینتی است و مصرف خوراکی ندارد همچنان قابل استفاده است. بهترین مورد استفاده از آلار یا SADH در طولانی کردن خوشههای گل گیاه کاغذی است.
اتیلن Ethylene
بر خلاف چهار دسته دیگر (که ابتدا خاصیت هورمونی آنها شناخته شده)، اتیلن ابتدا به عنوان گازی فرار شناخته شد بعد بعنوان هورمون شناسایی شد. اتیلن را در گیاهان زینتی عمدتاً بعنوان هورمون پیری میشناسیم، هر وقت که بخواهیم گیاهان را به سمت بلوغ و پیری ببریم کاربرد اتیلن توصیه میشود. اتیلن گازی فرار است که در گیاهان زینتی به هورمون پیری شهرت داشته و باعث رسیده شدن میوههایی همچون موز و گوجهفرنگی میشود. مصرف اتیلن بر روی سبز زدایی یا رسیدن میوهجات مفید است. اما در گیاهان زینتی بدلیل تشویق به طرف پیری و بلوغ خیلی مفید نیست. اتیلن بر روی گیاهان خانواده Coleus blumei خصوصاً گیاه آیکما Aechema خیلی مؤثر بوده و باعث رشد و انگیزه گل دهی در گیاه میشود. برای جلوگیری از فعالیت اتیلن و جوان ماندن گیاه از مواد شیمیایی و ترکیبات نقره مثل نیترات نقره و تیو سولفات نقره 8-Hydroxy puinoline استفاده میکنند. همچنین مادهی شیمیایی دیگر به نام متیل سیکلو پروپان Methyle Cyclo Propane (1-MCP) را بصورت قرصهایی در ظرفهای بستهبندی گیاه قرار میدهند تا گل مدتی شاداب باقی بماند.
شامل 14 صفحه word
دانلود تحقیق کاشت و تکثیر گیاهان زینتی
